مدیریت بازرگانی Commercial management

تاثیر عوامل تهدید کننده بر جمعیت انسانی ( مرگ و میر ) در دوره ما قبل صنعتی

جنگ ها – اپیدمی ها – قحطی ها و بلایای طبیعی و زاد و ولد نیز به طبع مرگ و میر چندان کنترل شده نبوده و در حد طبیعی خود قرار داشت . به علت بالا بودن میزان موالید نسبت به مرگ و میر ، میزان رشد جمعیت مثبت ولی نزدیک به صفر بود .

تاثیر توسعه بر جمعیت

با وقوع انقلاب صنعتی در اروپا و دگرگونی اقتصادی و اجتماعی متعاقب آن ، رابطه جمعیت و توسعه شکل پیچیده ای گرفت . اولین و مهمترین تاثیر این دگرگونی بر جمعیت ، کاهش اساسی مرگ و میر بود . بهبود کشاورزی ، صنعتی شده ، بهبود حمل و نقل ، انجام اصلاحات اجتماعی ، گسترش بهداشت عمومی و فردی و توسعه علم پزشکی نقش عمده ای را در این کاهش ایفا کرد . با کاهش اولیه مرگ و میر و عدم تغییر همزمان زاد و ولد ، میزان رشد جمعیت در کشورهای توسعه  یافته افزایش یافت . اما بعد از مدتی همگام با نوسازی جامعه و توسعه اقتصادی شرایط لازم برای کاهش زاد و ولد فراهم آمد . با کاهش میزان زاد و ولد میزان رشد جمعیت روند نزولی پیدا کرد . در نتیجه میزان رشد جمعیت تقریبا هم سطح میزان رشد در قبل از دوره صنعتی شد . این فرآیند با یک تاخیر 150 ساله در کشورهای در حال توسعه تکرار شد .

مهمترین نظریه ها مطرح شده ، همزمان با کاهش میزان موالید و مرگ و میر با توسعه اقتصادی و نوسازی

نظریه انتقال جمعیت .

نظریه انتقال جمعیتی

در این نظریه انتقال جمعیتی کاهش مرگ و میر و موالید با توجه به توسعه اقتصادی و نوسازی جامعه تبیین می شود .

پیشقدمان نظریه انتقال جمعیتی

فرانک نوتشتاین

بر طبق این نظریه در یک اقتصاد کشاورزی معیشتی که با درجه بالایی از خودکفایی در خانواده و اجتماع ، حداقل فناوری و کم اهمیت بودن مبادلات بازاری مشخص می شود ، مرگ و میر در بالاترین حد خود قرار دارد . این مرگ و میر بالا نتیجه اپیدمی ها ، قحطی ها ، تغذیه نا مناسب ، نبود بهداشت و پائین بودن دانش پزشکی است . به واسطه این مرگ و میر بالا ، زاد و ولد بالا نیز وجود دارد . برای حفظ تعادل بین موالید و مرگ و میر ، زاد و ولد زیاد توسط سنن و عقاید اجتماعی مورد حمایت قرار می گیرد . ارزش اقتصادی فرزندان در اقتصاد کشاورزی ، هزینه پایین تربیت فرزندان و هزینه پایین آموزش و تحصیل فرزندان از عواملی هستند که سنن و عقاید اشاره شده را تقویت می کرد .

توسعه اقتصادی ، نظام اقتصادی جامعه را از اقتصاد معیشتی به یک اقتصاد با تقسیم کار بیشتر ، استفاده از تجهیزات پیچیده تر ، شهر نشینی ، جهت گیری بیشتر به سمت فروش بازاری محصولات و فناوری بیشتر تبدیل می کند . این تغییرات بهبود حمل و نقل ، ارتباطات و قابلیت تولید را به همراه دارد . این عوامل و نتایج حاصل از آنها موجب می شوند تا در میزان مرگ و میر به طور قابل ملاحظه ای کاهش یابد .

به دنبال کاهش مرگ و میر ، زاد و ولد نیز از توسعه اقتصادی متاثر می شود .

تغییر ساختار تولید با کاهش اهمیت خانواده به عنوان یک واحد تولیدی ، رشد نظام های غیر شخصی در تخصیص مشاغل و گسترش نقش اقتصادی زنان در خارج از خانه ، امکان تحرک اقتصادی را افزایش و منافع اقتصادی خانواده های بزرگ را کاهش می دهد ، این عوامل ارزش ها و سنن حامی موالید بالا را تضعیف کرده در نتیجه میزان زاد و ولد را کاهش می دهد .

با توجه به تجربه کشورهای مختلف می توان نتیجه گرفت که توسعه اقتصادی به انتقال جمعیتی منجر می شود ( یعنی کاهش میزان های مرگ و میر و موالید از حد بالا به حد پایین ) اما انتقال جمعیتی الزاما تابع توسعه کامل اقتصادی نیست . فرایند انتقال می تواند با نوسازی جامعه ( نه تغییر کامل نظام اقتصادی /) شروع شده زمینه های لازم را به همراه عوامل دیگر برای توسعه اقتصادی و اجتماعی فراهم سازد .

نظریه انتقال تحرکی

زلینسکی در نظریه خود سعی کرده تا انواع مختلف مهاجرت را با توجه به مراحل انتقال جمعیتی توصیف و تبین کند . بهه نظر وی در جامعه سنتی ماقبل مدرن جابجایی جمعیتی عمدتا به علت عوامل فیزیکی ( نبود وسایل ارتباطی ) و عوامل فرهنگی ( عدم شناخت جوامع دیگر ) محدود است . افزایش رشد جمعیت با افزایش مهاجرت از شهر به روستا و مهاجرت مستعمرات همراه می شود . و در مراحل توسعه یافتگی کامل ، جابجایی ها در داخل شهرها و بین شهرها غلبه می یابد .

تاثیر جمعیت بر توسعه

1-    جمعیت و رشد اقتصادی :

جمعیت می تواند به عنوان یک عامل مستقل تاثیراتی بر رشد اقتصادی ، نیروی انسانی ، عرضه منابع ، محیط زیست و بهداشت و سلامتی بگذارد .

اگر میزان رشد تولید ناخالص کمتر از میزان رشد جمعیت باشد ، طبیعتا سهم سرانه افراد از آن کم می شود . کم شدن سهم سرانه افراد از درآمد ملی در مناطق دارای رشد جمعیت بالا و رشد اقتصادی پائین افزایش فقر را به همراه خواهد داشت .

2-    جمعیت و نیروی انسانی

تعداد بالای جمعیت به طور ساده می تواند به تعداد بیشتر نیروی کار منجر شود . همچنین رشد بالای جمعیت ، افزایش تعداد نیروی انسانی را موجب می شود . اگر کشور فقیر و سرمایه و زمین کمیاب باشد ، افزایش نیروی انسانی به بیکاری می انجامد . بنابراین ساختار و تحولات جمعیت و عوامل دیگر نظیر وضعیت اقتصادی و اجتماعی رابطه جمعیت و نیروی انسانی را تحت تاثیر قرار می دهد .

3-    جمعیت و منابع

بقای جمعیت نیازمند وجود بعضی از منابع ضروری نظیر زمین ، مواد غذایی ، مواد معدنی و مواد انرژی زاست . ایجاد یک رابطه مناسب بین جمعیت و چگونگی مصرف این منابع هدف عمده است . اگر این منابع تجدید پذیر و قابل افزایش نباشند ، افزایش جمعیت سهم سرانه افراد را از این منابع را کاهش می دهد . علاوه بر آن حتی اگر امکان افزایش این مواد وجود نداشته باشد ، تغییرات در نوع و میزان مصرف آنها سهم سرانه افراد را تحت تاثیر قرار می دهد .پ

عوامل متفاوتی که در کاهش میزان رشد مواد غذایی دخیل هستند .

کاهش توسعه فناوری مربوط به کشاورزی – کاهش تاثیر کودهای شیمیایی – محدودیت بیشتر زمین های زیر کشت – کم شدن منابع آب شیرین و تخریب محیط زیست . به دنبال رشد بالای جمعیت جهان در مقایسه با رشد مواد غذایی ، سهم سرانه افراد از مواد غذایی کاهش می یابد .

جمعیت و محیط زیست

عوامل متعددی در آسیب رسانی به محیط زیست دخالت دارد ، اما افزایش جمعیت جهان مستقلا در این واقعه نقش داشته است که عمده آنها عبارتند از :

-    سهم سرانه افراد از فضای آزاد کاهش می یابد ، بسیاری از زمین های کشاورزی اطراف شهرها به توسعه شهری ، ساخت اماکن و کارخانه ها اختصاص می یابد .

-    برای تامین مواد غذایی حجم استفاده از آب های شیرین برای آبیاری زمین های کشاورزی افزایش یافته در نتیجه آب سالم برای جمعیت با مشکل مواجه می شود . تخلیه فاضلاب به رودخانه ها و دریاها موجب آلودگی آبها شده و استفاده از آنها را محدود می کند .

-        افزایش تولید گازهای گل خانه ای فعالیت کشاورزی و فعالیت های صنعتی موجب گرم شدن جو کرده زمین شده  است

-    کاهش جنگل ها به افزایش دی اکسید کربن کمک می کند . گرم شدن جو موجبات ذوب شدن یخ ها و در نتیجه گسترش اقیانوس ها را فراهم می سازد .

تنظیم رابطه جمعیت با محیط زیست فقط از طریق توسعه اقتصادی و اجتماعی پایدار امکان پذیر است . که از طریق  سیاست هایی مانند : کنترل رشد جمعیت و تنظیم خانواده ، استفاده از صنایع کمتر آلوده ساز ، فرهنگ سازی مفید در جهت استفاده بهتر و عادلانه تر فراهم می شود  .

جمعیت و بهداشت

توسعه اقتصادی با از بین بردن عوامل بیماری زا موجب کاهش مرگ و میر و در نتیجه افزایش طول عمر انسان ها شده است . اما با افزایش رشد جمعیت ، ناشی از توسعه ، نیاز به خدمت و امکانات بهداشتی و پزشکی بیشتری برای متعادل نگاه داشتن نسبت جمعیت به این نوع خدمات ضروری است .

سیاست های جمعیتی

اهداف و راهکارهای برنامه ریزی شده در سطح محلی ، ملی و بین المللی در جهت تاثیر گذاری بر عوامل مرتبط با جمعیت ( اندازه ، رشد ، توزیع و ترکیب جمعیت ) را می نامند .

سیاست های جمعیتی زمانی طراحی می شود که یک مشکل و یا مساله جمعیتی وجود داشته باشد .

انواع سیاست های جمعیتی

از نظر اجرا سیاست ها می توانند به سیاست های مستقیم یا سیاست های غیر مستقیم تقسیم می شوند .

سیاست های مستقیم تاثیر سیاست بر عوامل جمعیتی مستقیم است . مثلا افزایش مهاجرت به داخل موجب افزایش جمعیت می شود .

در سیاست های غیر مستقیم اجرای سیاست به طور غیر مستقیم عوامل جمعیتی را تحت تاثیر قرار می دهد . مثلا اگر تشویق خانواده ها برای کنترل موالید از طریق مستقیم میسر نباشد ، ممکن است دولت آن را از طریق افزایش میزان تحصیلات و مشارکت زنان در نیروی کاری ، به امید اینکه برای داشتن فرزندان زیاد را کم کنند .

سیاست های جمعیتی به سیاست های کمی و کیفی تقسیم می شود .

سیاست های کمی نظیر کاهش موالید و کاهش مهاجرت به داخل موجب تغییر در تعداد عددی جمعیت می شود .

اما سیاست های کیفی مثل نظارت بر امر ازدواج ، گسترش بهداشت و افزایش مهارت ها ، معیارهای کیفی جمعیت را افزایش می دهند .

سیاست های جمعیتی را می توان به سیاست های صریح و سیاست های ضمنی تقسیم کرد .

در سیاست های صریح هدف از سیاست گذاری به صراحت بیانن می شود . مثلا اظهار اهداف سیاست های مرتبط با گسترش بهداشت که کاهش مرگ و میر را به همراه خواهد داشت .

اما اگر هدف سیاستی در یک جامعه گسترش تنظیم خانواده باشد و مناقشاتی در پذیرش تنظیم خانواده در آن جامعه وجود داشته باشد ، دولت ممکن است به طور ضمنی هدف از آن را گسترش خدمات مربوط به بهداشت مادر و کودک اعلام کند .

از نظر خوزه تحت پوشش ، سیاست های جمعیتی به سیاست های داخلی و سیاست های خارجی تقسیم می شوند .

سیاست های داخلی سیاست هایی هستند که در داخل یک خوزه سیاسی کشور اعمال می شوند .

انواع سیاست های جمعیتی

1-    سیاست های جمعیتی و مرگ و میر

2-    سیاست های جمعیتی و زاد و ولد

3-    سیاست های جمعیتی و ازدواج و همسر گزینی

4-    سیاست های جمعیتی و مهاجرت

انواع سیاست های جمعیتی در مرگ و میر

-        ارتقاء سطح بهداشت و سلامت انسان ها

-        سیاست مرتبط با بهداشت مادر و کودک

-        سیاست ها و قوانین مرتبط با کاهش جنگل ها و قتل عام ها

-        ممنوعیت قتل عام توسط سازمان ملل در سال 1948

سیاست های جمعیتی در زاد و ولد

-        سیاست های موافق با کاهش موالید و باروری ( سیاست های تک فرزندی و یا کاهش باروری )

-        سیاست هماهنگی بین امکانات و تعداد فرزندان ( تنظیم خانواده )

سیاست های جمعیتی و ازدواج و همسر گزینی

-        کنترل بهداشت افراد در زمان ازدواج و تحدید چند همسری

-        سیاست افزایش یا کاهش سن ازدواج

سیاست های جمعیتی و مهاجرت

الف ) مهاجرت داخلی :

-        سیاست مرتبط با توزیع مجدد جمعیت ، جابجایی جمعیت از نقاط بسیار تراکم به نقاط دیگر

-        ایجاد مناطق مسکونی جدید

-        انتقال جمعیت از مناطق شهری متراکم به مناطق روستایی

-        کنترل مهاجرت به شهرهای بزرگ و افزایش امکانات در مناطق کم جمعیت

-        مشوق های مالی برای سرمایه گذاری در مناطق کم جمعیت

ب ) مهاجرت خارجی :

-        تشویق مهاجرت به داخل توسط برخی از کشورها

-        دادن زمین های مجانی به مهاجران در برخی از کشورها

-        جذب جمعیت از خارج توسط برخی کشورها

-        جذب نیروی کار به صورت موقت

-        غیر قانونی شدن مهاجرت به خارج در برخی از کشورها

سیاست های جمعیتی در ایران

-        کنترل موالید و تنظیم خانواده

-        سیاست های کنترل مهاجرت ، بهبود موقعیت زنان و حل مشکلات جوانان

راهکارهای پیشنهادی در جهت سیاست های جمعیتی و اهداف کمی در ایران

-    تقویت آموزش ها و مشاوره ، استفاده موثر از وسایل جلوگیری از حاملگی ، رعایت فاصله مناسب بین موالید ، کاهش حاملگی ناخواسته

-        ترویج استفاده از وسایل جلوگیری از حاملگی

-        افزایش امکانات بهداشتی در جهت کاهش مرگ و میر مادران و کودکان

-        ارتقاء شرایط زندگی در مناطق دور افتاده و روستایی

-    تدوین سیاست هاش ضروری و همچنین ارائه آموزش های لازم به مردم برای استفاده از امکانات محیطی و مشارکت فعال در حفظ محیط زیست.

-        افزای پوشش خدمات پزشکی و بهداشت عمومی

-        بالا بردن موقعیت زنان از طریق افزایش میزان تحصیلات

روش های ایجاد خانواده سالم

-        معیارها و ضابطه های همسر گزینی را مورد بازنگری قرار دهیم

-        تببین شیوه های تثبیت ، استحکام و مودت در خانواده

-        تبیین وظایف والدین نسبت به فرزندان

معیارهای همسر گزینی

-    ملاک مورد نظر ، پدیده ای گذرا نبوده بلکه نسبتا پایدار باشد . ( عامل زیبایی ابتدا جلب نظر می کند و به مرور زمان رنگ می بازد )

-    ملاک مورد نر صرفا جنبه بیرونی و ظاهری نداشته باشد بلکه درونی بوده و ریشه در اعمال وجود انسان داشته باشد . ( ویژگی های شخصیتی نظیر تدبیر زندگی و خلاقیت جنبه ذاتی و درونی دارد در حالی که خصوصیتی نظیر تمکن مالی جنبه عارضی دارد

-    ملاک مورد نظر به نحوی حافظ ارزش های انسانی باشد . نظیر باورهای دینی و ایمان که قادر به حراست از زندگی است . در حالی که همه ملاک ها اینگونه نیست ، نظیر جذابیت های ظاهری .

انواع معیارهای همسر گزینی

-    معیارهای روان شناختی : موضوعاتی همچون شخصیت فرد ، ساختار آن ، تیپ شخصیتی مثل درونگرا یا برونگرا ، صفات شخصیتی ( متانت وقار ) یا رویکردهای شخصیتی ( مثبت گرا ، منفی گرا یا واقع گرا )

-        معیارهای زیباشناختی

-        معیارهای علمی و فرهنگی : عواملی همچون میزان تحصیلات ، مدارک علمی ، اندوخته های فرهنگی

-        معیارهای تکوین رشد : سن زوجین

-        معیارهای مادی و اقتصادی : ارزیابی موقعیت مالی و اقتصادی طرف مقابل به ویژه توانمندی مادی مرد است .

-        معیارهای اخلاقی و دینی : خصوصیات اعتقادی و ارزشی همسر آینده .

گزیده ای نتایج یک پژوهش

مهمترین انگیزه دانشجویان برای ازدواج

اولویت اول : آشنایی با فرد ایده ال .

اولویت دوم : گریز از تنهایی

اولویت سوم : آلوده نشدن به فساد اجتماعی

عوامل مهم استحکام خانواده

-        تناسب فکری و زوجین

-        پایبندی به اصول مذهبی

-        تناسب فرهنگی

-        سطح اقتصادی یکسان

-        زیبایی و تناسب جسمانی

شیوه های تثبیت و استحام مودت در خانواده

1-    ارتقاء ارتباطات انسانی

-    ارتباط کلامی : ساده ترین مناسبات انسانی است که در بر گیرنده دو پدیده خوب سخن گفتن که ناظر بر روش و سخن خوب گفتن که ناظر بر محتوی است .

-    هنر خوب شنیدن : در ارتباط میان فردی ، بالاترین میزان دقت و توجه فرد به اظهارات طرف مقابل که به آن گوش دادن فعال نیز می گویند .

2-    تبادل عاطفی پایدار : آنچه باید به محبت پیوند خورده و آن را کامل کند مسئولیت است

3-    همدلی : با دیگری حسن کردن است یا احساس او را درک کردن .

4-    ارتقاء سطح ارزش شخصی : نیاز به احترام و تکریم منزلت ، سومین احتیاج روحی و روانی است

5-    مثبت نگری ، مثبت گرایی : مثبت نگری مقدمه مثبت گرایی است .

6-    رغبت شناسی : شناخت علائق یا رغبت های فرد به معنای درک مهمترین بخش شخصیت وی است .

علائق از حیث ماهیت آنها به دو دسته اصولی و غیر اصولی یا منطقی و غیر منطقی تقسیم می شوند .

علائق اصول : آنهایی هستند که متناسب با ارزش ها ، امکانات و مقررات اجتماعی هستند و در غیر این صورت اصول ، تلقی نمی شوند .

7-    وسعت نظر : یا سعه صدر ، منظور داشتن ویژگی های نظیر بلندی نظر ، بزرگواری ، گذشت و تغافل است .

رعایت نکات زیر بر کارآمدی هنر خوب شیندن می افزاید .

-        تا زمانی که طرف مقابل مشغول بیان مطلب است ، از قطع کردن سخنان وی باید پرهیز کرد .

-    هنگامی که طرف مقابل سخن می گوید ، از ابراز هر گونه حالتی که بیانگر احساس بی حوصلگی ، ناراحتی یا بی توجهی است باید خودداری کرد .

-        همزمان با شنیدن ، نباید به انجام کارهای همچون پاسخ داده به تلفن ، آغاز مطالعه کتاب یا ... مبادرت نمود .

تبادل عاطفی پایدار توجه به نکات زیر را می طلبد .

-        ابراز محبت ، تبلور نیروی محبت است .

-        غلبه بر خودشیفتگی است .

وظایف والدین نسبت به فرزندان

-        آگاهی از حقوق فرزند

-        عمل به وظایف و تلاش برای هماهنگ ساختن فعالیت های تربیتی والدین با یکدیگر

حقوق فرزند

الف ) وظایف زوجین قبل از تولد .

مراقبت های مربوط به انعقاد نطفه و نیز دوران بارداری است . چنانچه شرایط زوجین قبل از فرزنددار شدن ، شرایط روحی ، اخلاقی و معنوی مناسبی را کسب کنند و با استفاده از روزی حلال ، مقدمات پاکیزگی روح را فراهم نمایند .

مهمترین مواردی که رعایت آن در دوران بارداری توصیه می شود .

-        حمایت عاطفی و پشتیبانی روحی و فکری مرد از زن

-        ایجاد محیطی امن و آرام از حیث فیزیکی و روانی در خانواده

-        مراقبت زن از جهات روحی و روانی از خویشتن و پرهیز از موقعیت های استرس زا

-        تامین و ارتقا روحیه شادکامی زن

-        تامین و ارتقاء روحیه معنوی زن

-        ابزار علاقه مرد به داشتن فرزند

ب ) وظایف والدین پس از تولد .

وجود نوعی همفکری ، همبستگی و همکاری میان زوجین ، موجب سهولت بیشتر و کیفیت برتر کارها و اقدامات تربیتی می شود .

-        انتخاب نام نیک و شایسته

-        تغذیه صحیح

-        تامین سلامت

-        تربیت مطلوب

-        آموزش

مولفه های شناخت فرزند و اهداف ناظر به هر یک

فرصت ها و مزیت های ازدواج دانشجویی

1-    طولانی تر کردن جوانی

2-    تعدیل انتظارات متقابل

3-    کاهش فاصله نسل ها

4-    افزایش سطح انگیزش

5-    آرامش روحی به موقع

آسیب های و محدودیت های ازدواج دانشجویی

1-    انتخاب شنابزده

2-    انگیزه های ناکارآمد

3-    مقایسه های محنت زا